Impact stikstofplan Van Essen groot voor veehouders rondom natuur

Het kabinet gooit het stikstofbeleid ingrijpend om. De kritische depositiewaarde (KDW) verdwijnt als wettelijke norm en maakt plaats voor emissiereductiedoelen per sector. Tegelijk investeert het kabinet tot 2035 20 miljard euro in landbouw, natuurherstel en vergunningverlening. Voor de veehouderij betekent het pakket een combinatie van strengere emissienormen, gebiedsgerichte maatregelen rond Natura 2000-gebieden en omvangrijke financiële ondersteuning voor ondernemers die willen investeren, extensiveren, verplaatsen of vrijwillig stoppen.

KDW verdwijnt, emissiedoelen leidend
De belangrijkste koerswijziging is het afscheid van de KDW als wettelijke norm. In plaats daarvan wil het kabinet sturen op emissiereductie. Voor de landbouw geldt een reductiedoel van 42 tot 46 procent minder ammoniakuitstoot in 2035 ten opzichte van 2019. Ook mobiliteit en industrie krijgen verplichte reductiedoelen. Het kabinet dient hiervoor in oktober een wetsvoorstel in. Volgens het kabinet biedt deze systematiek meer duidelijkheid voor ondernemers en moet zij juridisch beter houdbaar zijn.

Bedrijfsnormen voor iedere veehouder
De landbouw krijgt te maken met bedrijfsspecifieke emissienormen. Voor melkveehouders komt een norm per fosfaatrecht; voor de intensieve veehouderij volgen normen per dierplaats. De exacte normen voor de intensieve sectoren worden begin 2027 vastgesteld. Boeren krijgen daarbij ruimte om zelf te bepalen hoe zij aan de normen voldoen, bijvoorbeeld via emissiearme stallen, managementmaatregelen of andere technische innovaties. Voor investeringen in stalmaatregelen, management en doelsturing reserveert het kabinet 2 miljard euro.

Ook geld voor extensiveren en stoppen
Het kabinet erkent dat de emissiedoelen niet uitsluitend met techniek haalbaar zijn. Daarom wordt aanvullend ingezet op extensivering, vrijwillige bedrijfsbeëindiging en indien nodig afroming van productierechten bij overdracht buiten familieverband. Voor vrijwillige beëindiging wordt 2,75 miljard euro uitgetrokken. Daarnaast onderzoekt het kabinet of opnieuw afroming van varkensrechten nodig is wanneer de mestproductie boven het sectorplafond uitkomt.

Grondgebonden melkveehouderij
Nieuw is ook de invoering van een landelijke norm voor grondgebondenheid. In 2035 mag een melkveebedrijf maximaal 2,6 grootvee-eenheden per hectare houden. Melkveehouders mogen daarbij samenwerken met akkerbouwers binnen een straal van 25 kilometer. Voor melkveebedrijven op zand- en lössgronden geldt bovendien een verplichting om 85 procent van het areaal uit grasland of rustgewassen te laten bestaan.

Extra eisen rond Natura 2000
De grootste impact wordt verwacht in de omgeving van Natura 2000-gebieden. Rond ongeveer honderd stikstofgevoelige gebieden komen zones van 500 of 1.000 meter waarin aanvullende regels gaan gelden. Binnen deze gebieden zet het kabinet in op een extensievere landbouw. Provincies krijgen eerst ruimte om via gebiedsplannen maatwerk uit te werken. Lukt dat niet, dan volgen landelijke regels voor onder meer veebezetting, mestgebruik en gewasbescherming. Ondernemers krijgen hiervoor een ingroeipad tot uiterlijk 2035.

Ondersteuning voor ondernemers
Volgens het kabinet staat de boer er niet alleen voor. Naast subsidies voor innovatie en duurzame stallen komen er regelingen voor extensivering, omschakeling, verplaatsing en bedrijfsbeëindiging. Ook wordt 170 miljoen euro beschikbaar gesteld voor bedrijfsopvolging door jonge boeren. Verder wil het kabinet de biologische landbouw versneld laten groeien en wordt het agrarisch natuurbeheer fors uitgebreid. Daarvoor komt tot 2035 1,2 miljard euro extra beschikbaar, gevolgd door 165 miljoen euro structureel per jaar.

Vergunningverlening op gang brengen
Een belangrijk doel van het pakket is het lostrekken van de vergunningverlening. Het kabinet wil daarom uiterlijk eind 2027 een juridisch houdbare rekenkundige ondergrens invoeren. Daardoor zouden veel PAS-melders, interimmers, woningbouwprojecten en andere ontwikkelingen weer vergunningruimte kunnen krijgen. Provincies mogen bovendien direct starten met gebiedsplannen waarmee zij kunnen onderbouwen dat natuurherstel voldoende is geborgd. Daardoor kan op termijn ook intern en extern salderen weer mogelijk worden.

Totale investering van 20 miljard euro
Voor het volledige pakket reserveert het kabinet 20 miljard euro tot en met 2035, aangevuld met 435 miljoen euro structureel vanaf 2036. Het grootste deel van het budget gaat naar de gebiedsgerichte aanpak, natuurherstel en ondersteuning van agrarische ondernemers. Hoewel het kabinet spreekt van een nieuw perspectief voor boeren, hangt veel nog af van de verdere uitwerking van wetgeving, gebiedsplannen en uitvoeringsregelingen. Voor veel veehouders wordt het komende jaar pas echt duidelijk welke normen uiteindelijk voor hun bedrijf gaan gelden en welke ondersteuning daarbij beschikbaar komt.