Grondbeleid op de schop voor duurzame landbouw

In het rapport 'Grond voor verbetering' waarschuwt de adviesraad dat de huidige combinatie van belastingvoordelen, subsidies en omgevingsbeleid bijdraagt aan steeds hogere grondprijzen. Die stijgende prijzen maken het volgens de Rli moeilijker om de landbouw te verduurzamen en natuurherstel te realiseren.

Grond steeds duurder en schaarser
De prijzen voor agrarische grond zijn volgens de raad hoger dan ooit en blijven stijgen. Dat komt niet alleen door vraag vanuit de landbouw, maar ook door ruimteclaims voor woningbouw, bedrijven, defensie en natuur. Tegelijkertijd blijft het aanbod beperkt, omdat grondeigenaren landbouwgrond vaak vasthouden als waardevast en fiscaal aantrekkelijk beleggingsobject. De stijgende prijzen stimuleren bovendien speculatie, waardoor de grondmarkt volgens de Rli steeds meer het karakter krijgt van een loterij.
De Rli stelt dat de overheid onbedoeld zelf bijdraagt aan de prijsopdrijving. Grote investeringen in het landelijk gebied, zoals woningbouw, energiewinning en opkoopregelingen voor boeren, jagen de vraag naar grond verder aan. Daarnaast zorgen fiscale voordelen en subsidies ervoor dat landbouwgrond aantrekkelijk blijft als investering. Hoge grondprijzen leiden volgens de raad tot intensiever grondgebruik en bemoeilijken de overgang naar duurzamere vormen van landbouw.

Pensioen in plaats van grondbezit
Om de druk op de grondmarkt te verminderen, adviseert de Rli verschillende fiscale regelingen en subsidies voor landbouwgrond te hervormen. Daarmee wordt grond minder aantrekkelijk als beleggingsobject. Voor boeren die grond aanhouden als pensioenvoorziening ziet de raad een alternatief in een gerichte pensioenregeling, gefinancierd met middelen die nu worden besteed aan belastingvrijstellingen.
Daarnaast pleit de Rli voor een andere ruimtelijke aanpak. In plaats van vooral met financiële regelingen te sturen, zou de overheid in omgevingsvisies duidelijke keuzes moeten maken over het gebruik van grond. De raad stelt voor om gebieden aan te wijzen voor productielandbouw, waar voedselproductie centraal staat, en gebieden voor maatschappelijke landbouw, waar landbouw wordt gecombineerd met natuurbeheer en andere maatschappelijke functies.

Nieuwe inrichting land en grondbank
Voor die herinrichting zijn volgens de raad stevigere overheidsinstrumenten nodig, zoals landinrichting, voorkeursrechten en een grondbank. Subsidies en fiscale regelingen zouden zich vooral moeten richten op gronden waar maatschappelijke landbouw plaatsvindt. Het Rli wil dat het kabinet op die manier grondbeleid nadrukkelijker inzet als sturingsmiddel voor de toekomst van het landelijk gebied.