Melkveehouderij aan basis duurzame vleesproductie

In West-Europa is hoogwaardig vlees uit de melkveehouderij geen onbekend fenomeen. Het kalfsvlees is hiervan het beste voorbeeld. Waar het lange tijd niet rendabel was om in de EU de uitstootkalveren van de melkveehouderij tot waarde te brengen als rundvlees, bood de kalfsvleessector een oplossing om deze dieren een bestemming te geven waarbij de melkveehouder een goede prijs ontvangt voor het jonge kalf en de kalfsvleessector kon verdienen aan de vleesafzet.

Lagere milieudruk dairy-beef
Met de hoge prijzen voor rundvlees, ontstaat er binnen Europa een nieuw perspectief: de uitstootkalveren uit de melkveehouderij zijn plotseling ook voor rundvlees interessant geworden. In landen als Ierland, VS, Australië en Nieuw-Zeeland is deze tendens van ‘dairy-beef’ al langer te zien, constateert RaboResearch in een onlangs verschenen rapport. Gesteund door het gebruik van gesext sperma op de top van de melkkoeien, in combinatie met de inzet van vleesveestieren voor het ondereind, worden er dieren gefokt die ook in de rundvleessector rendabel zijn. Samen met meer kennis van rundergenetica leidt dit wereldwijd tot een groei van het aandeel dairy-beef.
Hoewel de beweegredenen per regio verschillen, ziet de bank dit wel als een goede ontwikkeling voor de duurzaamheid. Het is een oplossing voor de toenemende wereldwijde vraag naar eiwitten en beperkt daarbij de klimaatimpact. Immers, de milieudruk van een rund dat primair is gefokt voor de melkveehouderij, ligt lager dan voor een rund waarvan de moeder een zoogkoe is. RaboResearch heeft de ontwikkelingen in vier belangrijke zuivellanden op een rij gezet.

Verenigde Staten flinke groei
In de VS heeft dairy-beef zich ontwikkeld tot een belangrijk onderdeel van de rundvleesproductie. Sinds 2020 is het aantal melkvee-afkomstige dieren in de vleesketen met ruim 30 procent gestegen tot ongeveer 4,4 miljoen stuks. De groei wordt gedreven door drie factoren: een sterke daling van de kalfsvleesproductie in de VS, de opkomst van gerichte fokstrategieën en de hoge prijzen door een gekrompen rundveestapel. Door de afname van de kalfsvleesproductie (van bijna 600.000 geslachte kalveren in 2019 tot circa 130.000 in 2025) stromen jaarlijks ruim 450.000 kalveren door naar de rundvleessector. Melkveehouders gebruiken vaker gesekst sperma op hun beste koeien en vleesstierensperma op de rest, wat resulteert in kruiskalveren die beter presteren in feedlots en kwalitatief rundvlees leveren. De waarde van jonge kalveren is gestegen tot boven de 1.000 dollar. Voor melkveehouders is dit een stabiele extra inkomstenbron geworden, goed voor circa 10 procent van hun totale opbrengst. De vraag naar dairy-beef blijft sterk door een tekort aan traditionele vleesrunderen. Toch kan een herstel van de nationale veestapel op termijn leiden tot lagere kalverprijzen en een heroverweging van fokstrategieën.

Ierland koploper in Europa
Ierland geldt als Europees koploper in de integratie van dairy-beef binnen de melkveehouderij. Sinds de afschaffing van de EU-melkquota in 2015 is de melkveestapel met bijna 50 procent gegroeid, waardoor de productie van rundvlees uit zuivelkalveren sterk is toegenomen. Het aantal steeg van 365.000 in 2010 tot 864.000 in 2024. Steeds meer melkveehouders gebruiken vleesrassen in hun fokprogramma’s. Tegelijkertijd neemt de export van jonge kalveren af, mede door Europese zorgen over dierenwelzijn bij lange transporten. Ierland wordt hierin ondersteund door verschillende overheidsprogramma’s die de eigen rundvleesproductie stimuleren.
Ierland beschikt over een van de meest geavanceerde foksystemen waarbij via DNA-typering de geschiktheid van stieren voor de rundvleesproductie wordt bepaald. Tegen 2032 verwacht de Irish Cattle Breeding Federation dat jaarlijks circa 900.000 dairy-beef-kalveren in eigen land zullen worden opgefokt.

Nieuw-Zeeland niet volwassen
Nieuw-Zeeland kent een groeiende, maar nog onvolwassen dairy-beefsector. De melkveehouderij produceert jaarlijks meer dan vier miljoen kalveren, waarvan circa 1,8 miljoen als overtallig worden beschouwd. Het seizoensgebonden afkalfpatroon (met een korte en intensieve geboortegolf) zorgt voor logistieke en welzijnsuitdagingen. Traditioneel zijn Nieuw-Zeelandse melkkoeien gefokt op gras-efficiëntie (naast holsteins veel jersey’s) en niet op vleeskwaliteit, wat de ontwikkeling van dairy-beef vertraagt. Toch groeit de interesse, mede dankzij het gebruik van gesekst sperma en de inzet van vleesrassen.
Overheidsbedrijf Pamu speelt een voortrekkersrol met een pilotproject om tegen 2030 alle niet-vervangingskalveren op te fokken. De grootste belemmeringen liggen bij het voorfinancieren van de vleesveehouderij en de fragmentatie van de keten. Ondanks deze knelpunten beschikt het land over sterke troeven: een gunstig klimaat, grote melkveebedrijven en lage productiekosten. De Nieuw-Zeelandse rundvleesexport is sterk afhankelijk van de VS, waar 90 procent van het geëxporteerde vlees wordt verwerkt tot mager gehaktvlees.
RaboResearch ziet voor Nieuw-Zeeland kansen in het vermarkten van dairy-beef als duurzaam en emissiearm vlees, waarmee het land de toegevoegde waarde van zijn export kan vergroten.

Australië in overgangsfase
Australië bevindt zich in een overgangsfase naar meer integratie van dairy-beef, maar de pure vleesveesector blijft dominant. Ongeveer 90 procent van de nationale rundveestapel bestaat uit vleesrassen. Toch groeit het bewustzijn over de kansen van dairy-beef, vooral in de zuidelijke staten Victoria en Tasmanië, waar melkveehouderij sterker aanwezig is. Van de jaarlijks ruim één miljoen kalveren zijn er veel overtollig: 40 procent wordt aangehouden als vervangingsvee. De rest wordt vaak jong geslacht, wat leidt tot ethische en maatschappelijke kritiek. Steeds meer boeren schakelen daarom over op het gebruik van vleesrassen en gesekst sperma om het aantal overtollige kalveren te verminderen.
Momenteel stroomt ongeveer 20 procent van de dairykalveren door naar de rundvleesketen. De groeiende feedlotsector biedt kansen: het aantal runderen steeg in tien jaar van 900.000 naar 1,5 miljoen. Toch remmen een gebrekkige infrastructuur en seizoensmatige kalverproductie de ontwikkeling. Vooral de beperkte capaciteit voor het opfokken van het vleesvee en de graanproductie in zuidelijke regio’s, vormen een knelpunt. RaboResearch ziet echter potentieel in een sterke ketenaanpak waarbij dairy-beef gepositioneerd wordt als ethisch verantwoord en economisch rendabel.