'Actieplan Foodvalley kan boeren weer ademruimte geven’

De intentieovereenkomst Foodvalley werd in juli 2025 overhandigd aan landbouwminister Wiersma. Samen met de provincie hebben de initiatiefnemers het plan verder uitgewerkt. De randvoorwaarde die LTO Gelderse Vallei aan het plan stelt, is dat eerst de vergunningverlening op gang komt en PAS-melders en interimmers gelegaliseerd worden. Daarbij moet de KDW uit de wet verdwijnen, waarna ook het Aerius-model in de prullenbak kan. Vervolgens kan er gewerkt worden aan de reductiedoelstelling van 60 procent minder emissie.
Zo ver is het nog niet. De provincies Gelderland en Utrecht zijn in de tussentijd met plannen gekomen om ‘stikstofvrijezones’ van vijfhonderd meter rondom Natura2000-gebieden aan te leggen. Dit doorkruist het actieplan Foodvalley waar met de beoogde 60 procent een grotere reductiedoelstelling gerealiseerd wordt dan met het strokenbeleid gehaald kan worden. LTO-regiovoorzitter Wim Brouwer hoopt dat met de lopende gesprekken tussen betrokken partijen en provincies het actieplan Foodvalley leidend wordt voor de acht Gelderse gemeenten in Foodvalley (plus gemeente Putten) en de vijf Utrechtse gemeenten in Foodvalley.

Gebiedsplafond stikstof
Volgens het actieplan mag de regio in 2035 niet meer dan 2 kiloton stikstof uitstoten ten opzichte van de 5 kiloton die er in 2019 uitgestoten werd. 60 procent reductie is een ambitieus doel. Maar een groot deel (40 procent) komt volgens Brouwer door stoppersregelingen en autonome krimp. “Dan blijft er 20 procent over die we de komende negen jaar nog moeten realiseren. Nog steeds is dat een aanzienlijk percentage maar met een goed gevuld startkapitaal vanuit de overheid van 300 miljoen euro moet dit lukken.”
Brouwer is daarom niet blij met de extra maatregelen van de provincies Utrecht en Gelderland om stroken van vijfhonderd meter aan te leggen. De provincies doen dit volgens Brouwer alleen om de vergunningverlening op gang te brengen en MOB van hun nek te halen. “Ze kijken daarbij niet naar de beste oplossing voor boeren in het gebied.” Brouwer vraagt zich af of met de maatregelen van de provincies de vergunningverlening überhaupt wel opgangkomt. Hij hoopt dat zowel Gelderland als Utrecht vol voor het actieplan Foodvalley blijven gaan, in ieder geval voor de gemeenten die binnen die regio vallen.

Stikstofreductie los van natuur
Als binnen het actieplan Foodvalley aan de voorwaarden van LTO Gelderse Vallei voldaan wordt, wil Brouwer dat de vijf grote veesectoren in de regio (melkvee, varkens, pluimvee, geiten en kalveren) zo snel mogelijk aan de slag gaan met het reduceren van stikstof binnen hun sector. “Er is veel bedrijvigheid in de regio Foodvalley. Niet alleen de landbouw, en zijn aanverwante bedrijven, ook andere economische sectoren zijn ruim vertegenwoordigd. Dit mag niet verloren gaan.” De huidige kracht van de regio moet behouden blijven, stelt hij.
Groot pluspunt van de gekozen aanpak in Foodvalley is de duidelijkheid voor alle partijen, zowel natuur, boeren als overheid. Dit komt onder andere omdat de stikstofemissie van 60 procent in het plan losgekoppeld is van natuurherstel. “Met 2 kiloton is het klaar. Dan hebben wij als bedrijven onze plicht voldaan. We hoeven daarna niet nog meer te leveren, ondanks dat de staat van de natuur daar om vraagt.” Hoe hard deze garantie is richting de toekomst kan Brouwer niet voorspellen. “Maar die duidelijkheid moeten we wel hebben.” Naast het actieplan van Foodvalley is er ook een apart actieplan in de maak voor de 21 gemeenten rondom de Veluwe. 

Subsidie bouwt in de tijd af
De 300 miljoen euro die voor het Foodvalley gebied gereserveerd wordt, komt voor een groot deel ten goede aan de agrarische sector die hiervan investeringen kan doen om stikstofemissies te beperken. Als het aan Brouwer ligt, mag het geld ook besteed worden aan bijvoorbeeld luchtwassers. “Bedrijven die als eerste hierin investeren krijgen het hoogste subsidiepercentage. Het percentage bouwt zich in de tijd af.” Het voordeel van deze aanpak is dat voor diegene die investeren in emissiereductie ook weer ruimte ontstaat voor bedrijfsontwikkeling.
Dit moet ook gaan gelden voor toekomstige regels, zoals meer ruimte per dier. In het actieplan van Foodvalley staat beschreven dat bedrijven zich moeten kunnen ontwikkelen indien de welzijnsregels dat eisen. Het betekent volgens Brouwer ook dat bouwblokken vergroot kunnen worden. 

Geen blauwdruk voor anderen
Of het actieplan van Foodvalley als blauwdruk kan gelden voor andere regio’s in Nederland, is volgens Brouwer maar zeer de vraag. Juist rondom de Veluwe zijn er veel boeren gestopt met de opkoopregelingen. Dat maakt het eenvoudiger om aan de reductiedoelstelling van 60 procent in 2035 te komen. Andere gebieden hebben een minder grote krimp achter de rug waardoor de gevolgen voor de blijvers groter zijn als ze ook aan de 60-procenteis zouden moeten voldoen.
In Foodvalley mag de agrarische sector niet veel verder krimpen, stelt Brouwer. Van bedrijven in de periferie van de agrarische sector hoort hij dat ze deze krimp aan kunnen, maar een nog grotere krimp gaat invloed hebben op hun bestaansrecht.

Initiatiefnemers plan Foodvalley

Het actieplan voor de regio Foodvalley is opgesteld door de gemeenten in Foodvalley, Natuur & Milieu Gelderland en Waterschap Vallei & Veluwe. , LTO Gelderse Vallei heeft later met de initiatiefnemers de randvoorwaarden bepaald. Centraal in het voorstel staat een gebiedsplafond voor stikstof. Vanuit de overheid wordt 300 miljoen euro beschikbaar geteld voor de acht Gelderse gemeenten in Foodvalley en de gemeente Putten. Het geld is bedoeld voor bedrijven om hun stikstofuitstoot naar beneden te brengen.