Melkkoe met antistoffen tegen vogelgriep in Nederland

De vondst volgde op een onderzoek dat werd gestart nadat eind december twee katten op en nabij het bedrijf ziek werden. Eén van die katten testte positief op vogelgriep en overleed. De Nederlandse Voedsel- en Warenautoriteit (NVWA) deed daarop bron- en contactonderzoek en kwam uit bij het melkveebedrijf waar de kat vandaan kwam.

Geen actief virus aangetoond
Op 15 januari werden melkmonsters genomen bij meerdere koeien en uit de tankmelk. Onderzoek door Wageningen Bioveterinary Research liet zien dat alle PCR-tests, die actieve virusdeeltjes aantonen, negatief waren. Daarmee werd vastgesteld dat er op dat moment geen vogelgriepvirus aanwezig was in het melkvee. Wel bleek uit aanvullend onderzoek dat één koe antistoffen tegen het H5N1-virus had. Die koe had in december last gehad van uierontsteking en ademhalingsproblemen, verschijnselen die kunnen passen bij een vogelgriepinfectie bij runderen. Bij de monstername was het dier inmiddels genezen.
Na deze uitkomst bezocht de NVWA het bedrijf opnieuw en nam bij alle runderen opnieuw melk- en bloedmonsters af. De PCR-uitslagen van vrijwel alle monsters waren opnieuw negatief, evenals die van de tankmelk. Vijf monsters moesten opnieuw worden getest vanwege een laboratoriumfout; de resultaten daarvan worden later verwacht. Vooralsnog ziet het kabinet geen aanwijzingen voor actieve viruscirculatie op het bedrijf.

Uniek geval in Europa
Voor zover bekend is dit de eerste keer dat bij melkvee in Europa antistoffen tegen vogelgriep zijn aangetoond. In de Verenigde Staten worden sinds maart 2024 wel grootschalige uitbraken van vogelgriep bij melkkoeien gemeld. Het virus dat daar circuleert, is volgens de autoriteiten niet in Europa aangetroffen. Ervaringen uit de VS laten zien dat besmette koeien onder meer minder melk produceren en koorts kunnen krijgen. Het virus wordt vooral uitgescheiden via de melk. De meeste dieren herstellen, maar kunnen tot ongeveer twee weken na infectie besmettelijk zijn, ook als zij geen duidelijke ziekteverschijnselen vertonen.

Melk veilig voor consumptie
Volgens het kabinet vormt de vondst geen risico voor de volksgezondheid. Het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu (RIVM) schat het risico voor mensen op dit moment als zeer laag in. Op het betrokken bedrijf wordt melk uitsluitend gebruikt voor gepasteuriseerde producten. Pasteurisatie inactiveert het vogelgriepvirus volledig, waardoor de melk veilig is voor consumptie. Rauwmelkse producten van besmette koeien mogen niet worden geconsumeerd. De melk van de betreffende koe is bovendien niet in de voedselketen terechtgekomen, omdat deze vanwege mastitis al apart werd gehouden.
De situatie wordt nauwlettend gevolgd. In de reguliere monitoring van de diergezondheid zijn tot nu toe geen signalen gevonden die wijzen op verspreiding van vogelgriep onder melkkoeien. Wel worden deskundigen gevraagd om een aanvullende risicobeoordeling te maken, mogelijke besmettingsroutes te analyseren en te beoordelen of de huidige monitoring voldoende effectief is.

Opnieuw beoordelen met deskundigen
Daarnaast organiseert het RIVM op korte termijn een Responsteam Zoönosen om de situatie opnieuw te beoordelen. Personen die mogelijk zijn blootgesteld aan de besmette koe krijgen uit voorzorg de mogelijkheid om zich te laten testen, al zijn er tot nu toe geen ziekteverschijnselen vastgesteld. Volgens het kabinet onderstreept de casus dat de vogelgriepsituatie in Nederland zorgelijk blijft, mede door aanhoudende besmettingen bij pluimvee en wilde vogels. Verdere ontwikkelingen rond deze zaak worden aan de Tweede Kamer gemeld.